NIEUWS | TERUG
Inleiding van Gisella Hoeve over Presentie
In het dekenaat Utrecht is een onderzoek gestart door twee ‘buurtpastores’ met als opdracht: ga naar buiten, tussen de mensen en kijk hoe de mensen leven, hoe hun contacten zijn.
Zo werden ze bekende figuren in de wijken, maar ook met argwaan bekeken en bevraagd: "Wat doe je hier?" Langzaam aan groeit er vertrouwen: Je mag bij me komen, je mag me vertrouwen, je kunt met me praten. Die manier van doen komt de pastores ook dicht op de huid. Het wantrouwen dat er was is ze zwaar gevallen, maar ze zijn er nog steeds; ze zijn hun buurten, hun mensen trouw gebleven.
Beloofd was de pastores goed te begeleiden, met aandacht voor wat er gebeurt met de mensen en met de pastores. Andries Baart, de leider van het onderzoek, heeft na tien jaar onderzoek een verslag gemaakt. In de loop van die periode leek het of het nergens op leek, of er geen opdracht was, geen opzet, geen doel, wel heel veel contacten en gebeurtenissen. De leidende gedachte was: we zijn er niet om te zeggen hoe het moet, we zijn er om te zien wat er gebeurt in de wijk. De mensen zijn zoals ze zijn. Andries Baart moet vooropgezette plannen laten varen. Ze moeten present zijn. Maar je moet wel weten wat er op het spel staat.
‘Presentie’ gaat over die zaken waarover iedereen denkt dat het gaat:
bij mensen blijven die leven in armoede in een achterstandsbuurt;
optrekken met marginale mensen;
streven naar leefwereld-aansluitingen
betrokken zijn bij geweld en eenzaamheid en bij het werk van het buurtpastoraat daar.
Men zegt vaak: we moeten ‘vraaggestuurd’ werken, maar als bij de Barmhartige Samaritaan vraaggestuurd gewerkt was, lag hij er nog.
Vragen van zorgende mensen zijn vaak duidelijk in officiële hulpcircuits. Bijvoorbeeld, als je met een bloedend kind bij een hulppost komt, is de eerste vraag naar een verzekeringskaartje. Bij alle loketten waar je om hulp komt , ben je vaak een kwartier bezig je te verantwoorden, wie je bent, hoe je heet, of je je identiteit kunt bewijzen. Voor mensen die in een moeilijk parket zitten, zijn die barrières vóór de eigenlijke vraag te onneembaar.
Vragen mensen eigenlijk we wat ze willen vragen? Levensvragen, bestaansvragen, existentiële vragen stel je niet zo maar direct; die vragen stelt men niet expliciet. Mensen die langs de straat liggen, tónen hun vragen, maar stellen ze niet. We zijn gemakkelijk ingesteld op oplossingen. Als er geen oplossing is, worden we ongeduldig of verward, we stellen iemand schuldig. Wat te doen als er geen oplossing is. De vraag is dan om er mee om te gaan, er mee te leven.
‘Telt het voor jou dat dit hier bij mij al maar weer zo’n pijn doet en stoppen moet...‘
Telt het
kun je er naar luisteren, doet het je wat...
voor jou
mag ik er mee bij je komen...
dat dit
dit probleem van mij, dat ik bij me draag...
hier, bij mij
hier zit de pijn...
al maar weer
het is niet zo maar opgelost...
zo gaat
ik heb er zelf geen vat op, het overkomt me zo...
pijn doet
en ik heb er zo’n last van...
en stoppen moet de eigenlijke vraag komt pas op het eind, als je contact hebt en vertrouwen vindt...
We hebben vaak niet de tijd en aandacht om de vraag aan het eind af te wachten.
Prestent zijn is afwachten, trouw, volhardend blijven luisteren en kijken, en niet direct al de oplossing bedenken.
Als je al een antwoord mag geven, is het belangrijk een goed antwoord te geven:
ik erken de omvang en de noodzaak
ik laat het persoonlijk en direct aanspreken
ik ga in op het concrete wat spreekt
ik erken het persoonlijke en blijf beseffen dat jij, de ander op het spel staat
ik begeef me in het heel complexe en bewegelijke
ik zal het lijden niet kleineren
ik verbind me er aan dat het ook anders zal gaan.
Er bestaat een misverstand : ‘Als je er maar bent’. Nee: als je er maar bent op een bepaalde manier! Bedenk in de omgang: mensen zijn altijd meer dan hun probleem. Bijvoorbeeld: de verslaafde moeder is naast verslaafd ook liefhebbende moeder.
Presentie wordt omschreven als:
Een praktijk waarbij de zorggever zich aandachtig en toegewijd op de ander betrekt (relatie), zo leert zien wat er bij de ander op het spel staat – van verlangens tot angst – en die in aansluiting daar bij gaat begrijpen wat er in de betreffende situatie gedaan zou kunnen worden en wie hij/zij voor de ander zou kunnen zijn.
Wat gedaan kan worden, wordt dan ook gedaan. Een manier van doen die slechts verwezenlijkt kan worden met gevoel voor de ander die de hulpvraag toont.
Methodische kenmerken zijn;
1. Beweging in plaats en tijd volg je de ander; dat kan weken, maanden duren voor er vertrouwen is...
2. Ruimte en begrenzing niet verkokerd tot allerlei loketten; werken uit een stuk, brede inzetbaarheid...
3. Aansluiting de buurtpastores doen de gewone dingen mee, gaan met de kinderen zwemmen, eten mee en wassen af, zijn bij het geleefde leven...
4. Zich afstemmen de ander bepaalt de agenda van de pastores, het goed van de ander is centraal...
5. Betekenis gericht op mensen in de marge; slaat op alle gebieden van zorg, en gaat over alle fundamentele existentiële vragen...
De ander is minstens bij één in tel.
Presentie heeft een sterke basisfilosofie : mensen doen er toe; kritiek op bestaande macht.
Belangrijk zijn:
menselijke waardigheid ; opgenomen zijn is van belang ... benoeming van de problemen komt vanuit het slachtoffer ... belangeloze solidaire nabijheid ... zichzelf aanbiedend ...
Voorkeur voor ‘sociaal overbodigen’ (niet noodzakelijk armoedigen) ; de ervaring dat je er niet toe doet is een pijnlijke ervaring, wijst op gedrag van anderen, de wij-zij kloof; duidt op vernietigde waardigheid.
In tegenstelling tot de veel voorkomende hebbelijkheid om afstand te houden, is presentie mensen nabij willen blijven...
Goede zorg is dan ook:
omgaan met het vreemde, in openheid...
ruimte laten, niet van je zelf uit gaan...
traagheid, aandacht hebben voor de vragen die langzaam pas geformuleerd, gesteld of getoond kunnen worden.
Er is belangrijk onderscheid tussen ‘maken’en ‘laten’:
Maken: de zorger bepaalt wat de doelen zijn, de duur, de aard van de relatie en uitkomst.
Laten: de zorgontvanger bepaalt de doelen en de aard van de relatie.
De hiermee verbonden spiritualiteit heeft verschillende functies: Georiënteerd blijven op de ander, diens goed en verlangens. Vermogen de moed hoop en geloof te ontwikkelen en behouden om door te gaan. Niet ondergaan in geweld of getreiter en geroddel. Moedig kunnen zijn. Belangeloos kunnen zijn , Trouw blijven.
Annelies van Heijst (Tilburg) auteur van ‘de warmhartige Amerikaan’ geeft ook enkele kenmerken van het werk van barmhartigheid: Interruptie; je wordt opgehouden. Metterdaad: je moet iets doen. Open manier van leven, om je heen kijken. Vrijwillige last. Over de grenzen van het recht. Zachtmoedigheid, met een warm hart. Welbewust gekozen ongelijke relatie.
In de tentoonstelling en besprekingen van Solidair Friesland over de Werken van Barmhartigheid zal dat zeker naar voren komen.
Meer informatie is te vinden op presentie.nl.
Zie ook het verslag van Jan Bosman, te vinden op de website van Solidair Friesland en het Friesch Dagblad.
maandag 16 april 2007, 14:27 door Ben Gerdes.
TAGS
Bijeenkomsten, Heerenveen, 2007 en lente.
Wanneer u op een van deze tags klikt krijgt u een overzicht van de andere objecten op deze site die dezelfde tags hebben gekregen.